We hebben het in deze serie blogs eerder gehad over convergerende en divergerende lijnen. Afhankelijk van wat je wilt weergeven of communiceren in een foto is dat een voor òf een nadeel. Nog even een recap: bij convergerende lijnen lopen de lijnen naar elkaar toe en bij divergerende lijnen van elkaar af. Afhankelijk van het onderwerp, het standpunt en het brandpunt van de lens gaan die dus altijd samen.

Convergerende of divergerende lijnen zijn niet per definitie onnatuurlijk. Als je bijvoorbeeld langs een kanaal staat of een weg, dan is in theorie de breedte aan het eind even groot als daar waar je staat, maar omdat het verder weg is, lijkt het kleiner en lopen de lijnen naar elkaar toe. En dat met het menselijk oog!

Qua perspectief komt het menselijk oog overeen met een 50mm lens, ook wel ‘standaard lens’ genoemd of ‘nifty fifty’. Een 50mm lens heeft echter wel een beperkt gezichtsveld als je het vergelijkt met het menselijk oog, vandaar dat we groothoek lenzen hebben (lenzen met een brandpunt < 50mm). Daar waar we het onderwerp er met een 50mm lens niet op krijgen, gebruiken we een groothoeklens en voor onderwerpen die verder van ons verwijderd zijn, een telelens. Bij gebruik van een groothoeklens zit je relatief dichter op je onderwerp, waardoor objecten die zich dichter bij de camera bevinden relatief groter worden afgebeeld en het effect van wijkende lijnen veel sterker wordt.

Dit kan gebruikt worden om een compositie te abstraheren en/of te overdrijven (de eerste 2 fotos hieronder) of de aandacht naar je onderwerp te trekken (de 3e foto):

Het juiste camerastandpunt in combinatie met het juiste brandpunt kan ook wijkende lijnen voorkomen en voor symmetrie zorgen:

Nadelen convergerende en divergerende lijnen

Zoals gezegd worden groothoeklenzen gebruikt om meer in beeld te krijgen. Voor veel onderwerpen betekent dit dat je dus of veel voorgrond of plafond in beeld hebt, of convergerende lijnen krijgt. Als je dat niet wilt heeft dat veelal schuine muren en wanden tot gevolg, of bijvoorbeeld een hele ruime weergave van een tuin of een straat, zoals je veel ziet bij woningfotografie op Funda (doorgaans geen budget 😀). Als je wilt voorkomen dat een gebouw op een foto achterover valt of niet wilt dat het interieur lijkt op dat van een piramide woning, ben je erg beperkt in je camera standpunt. Dat kan betekenen dat je een ruimte niet goed kan tonen. Met name bij vastgoed, architectuur- en interieurfotografie is dat uit den boze.

Tilt en Shift lenzen bij Vastgoed en Architectuur fotografie

In theorie zou je een pand dus met een 50mm lens moeten fotograferen, omdat die de dezelfde afbeeldings maatstaf en perspectief heeft als het menselijk oog. Nou je voelt hem al aankomen, in de praktijk is dat lastig om de volgende redenen:

Veelal heb je niet voldoende ruimte naar achteren toe, om een pand helemaal in beeld te krijgen, omdat er een ander pand staat, een muur, een kanaal of een drukke weg.
Stel dat dàt niet het probleem is dan moet je om het pand volledig in beeld te krijgen, zonder te veel voorgrond en zonder je camera omhoog te richten een hoog camera standpunt hebben. In theorie kan dat natuurlijk geregeld worden, maar dat komt in de praktijk natuurlijk nooit voor.
Maar als dat wel zou kunnen of je lost het op door een dronefoto dan wijkt de hoogte van de camera teveel af van de gemiddelde ooghoogte van de mens (163cm) en wordt de foto als onnatuurlijk ervaren.

Vandaar dat STUDIOVHF hiervoor de zogenaamde tilt- en shiftlenzen voor gebruikt. Een tilt en shift lens is een soort moderne en compacte versie van een Technische Camera (zo’n antiek groot ding met een balg). Voor architectuur en vastgoed kun je dan beeldvullend werken en blijven de verticalen recht.

Het projectievlak van een tilt en shift lens is groter dan de sensor en dat geeft de vrijheid om de lens omhoog te schuiven (shift) en zo dus meer van de bovenkant van het pand in beeld te krijgen en minder van de voorgrond. Dit uiteraard met de camera die waterpas op statief staat. Zie voorbeelden hierboven.

Ook geeft het veel vrijheid in de camera positie en: camera positie bepaald de compositie! Bij de foto’s hierboven zorgt het verschuiven van het projektievlak van de lens, in dit geval naar beneden, ervoor dat je zicht krijgt op twee verdiepingen en dragen de lijnen van de constructie bij aan de compositie van de foto.

Tilt en Shift lenzen bij interieur fotografie

Bij interieurfotografie van met name commerciële ruimtes zoals retail, kantoor en publieke ruimtes is het van belang weer te geven hoe en waarom het zo ontworpen is.

Claire O’niell heeft dat ooit in 2013 heel goed verwoord in de NPR (an independent, nonprofit media organisation) in een artikel over fotograaf Ezra Stoller, “The Photographer Who Made Architects Famous”.:

“Architectural photography is the task is to capture the intention behind someone else's design — to distill the philosophy of a building into a single, digestible image that transcends explanation. It's not easy, but when it's done well it looks effortless. So much so that you're left admiring the building alone, and likely never think twice about the person who helped you see it.“

Het mag dan een kunst zijn om een architectonisch ontwerp goed weer te geven, maar als je dat goed doet, dan krijgt dat ontwerp de aandacht en niet de foto. En zo hoort het ook als ‘reclamefotograaf concept klant’, maar voor de fotograaf voelt het anders en geeft het een enorme voldoening als we er in slagen.

Voor STUDIOVHF is dit heel herkenbaar door onze jarenlange samenwerking met diverse (met name interieur) architecten. Soms krijgen we een briefing over wat de gedachte is achter het ontwerp, maar relaties waar we langer mee samenwerken gaan ervan uit dat ik het wel zie.

Een ruimer gezichtsveld zonder overdreven groothoek perspectief

Nog een enorm voordeel van het gebruik van tilt en shift objectieven is dat het je in staat stelt het ontwerp van het plafond in relatie tot de vloer in beeld te brengen. Een klassieker is een van de interieurfoto’s die we in 2023 gemaakt hebben van het nieuwe kantoor van accountancy en financieel adviesbureau Mazars in Edinburgh, zie prominente foto op de pagina interieurfotografie.

Iets dichter bij huis zijn de recente foto’s van de circulaire renovatie en uitbreiding, van een boswachters woning op de veluwe, ontworpen door SA Design Architectuur uit Amsterdam:

Hier gaat het om relatief kleine ruimtes die niet in een enkel horizontaal of enkel verticaal frame zouden passen en dan kun je de beleving van de ruimte dus niet weergeven. De uiteindelijke foto’s hierboven zijn samengesteld uit 5 liggende HDR foto’s van ± 10 foto’s/belichtingen per lens-positie, resulterend in een 100MP foto. Niet dat die resolutie nodig is voor dit doel, maar als de klant het wil dan kan de foto rustig vergroot worden op een 3 ×4 meter print, zonder kwaliteits verlies. Een soort verticale panorama dus, van horizontale foto’s. Bijna net zo goed als het menselijk oog!

De foto van de keuken hieronder is op dezelfde wijze gemaakt maar dan door middel van een meer klassieke horizontale panorama van horizontale foto’s. Meer foto’s van dit projekt zijn ook te zien op de pagina interieurfotografie.

TS-E 17mm F/4.0L, f11, locatie: Veluwe. (10115 x 5705 pixels)

Tilt en Shift lenzen bij product fotografie

En ten slotte nog een stukje over het gebruik van tilt en shift lenzen bij productfotografie. Niet alleen is het daar ook belangrijk het product in de juiste verhoudingen weer te geven, maar scherptediepte speelt ook een rol en de ‘tilt’ functie van de Tilt en Shift objectieven komt daarbij handig van pas!

Bij het scherpstellen met een conventioneel objectief is in principe alleen het vlak dat evenwijdig is met de sensor scherp. Dus alles daar achter en ervoor is minder scherp. Dit kan voorkomen worden door ‘diafragmeren’, dus geen volle opening gebruiken, maar 2 of 3 stops kleiner (van f2.8 naar f8.0 bijvoorbeeld). Daarbij is het zo dat de scherptediepte met groothoeklenzen sneller groter wordt dan met telelenzen. Nu, heeft natuurlijk elk voordeel z’n nadeel en sterk diafragmeren gaat weer ten koste van het oplossend vermogen of resolutieweergave van het objectief.

Als je het product bij productfotografie van voor tot achter in focus wilt hebben is f22 of zo, dus geen optie, dwz, voor STUDIOVHF niet. Dit gaat namelijk ten koste van de ‘stofuitdrukking’ en dus de kwaliteit van de foto.

Bij tilt en shift lenzen kun je het scherstel vlak verleggen en bijvoorbeeld schuin tussen het product en de sensor leggen, volgens het principe van Scheimpflug. Als je producten zoals in de foto’s hieronder van voor tot achter scherp wilt hebben en je er schuin van boven op kijkt, dan kantel je dus de lens naar voren en wordt de scherptediepte aanzienlijk vergroot.

Het mooie is dat je dan ook dichter in de buurt kan blijven van het diafragma waarmee de lens de maximale resolutie weergeeft. Bovendien kun je dan de tilt ėn de shift functie combineren waardoor ook de divergerende lijnen voorkomen worden.

En hiermee zijn we dan tot het eind gekomen van de derde blog uit deze serie. Wellicht een tikje te technisch, maar we hopen toch een beetje te hebben kunnen uitleggen hoe het werkt.

Meer foto’s in de disciplines waarin deze technieken zijn toegepast vind je via de buttons hieronder:

Meer over fotografie:

Apr 26, 2026

Tilt en Shift lenzen bij interieur-, architectuur- en productfotografie

Apr 26, 2026

Mar 25, 2026

Bestaand licht of ‘kunst’licht?

Mar 25, 2026

Feb 26, 2025

Compositie en lijnen

Feb 26, 2025